Thee bijhouden in een app: losse thee, opgietsels en proefnotities
Losse thee bijhouden doe je het best in een app met twee helften: een plank voor de blaadjes die je in huis hebt en een proefnotitie per sessie, met cijfers op vaste assen. Het theedagboek in Crumble doet precies dat, gratis, met cijfers die zo consequent zijn dat een lente-Long Jing en een gerijpte sheng pu-erh in hetzelfde systeem passen.
Geen enkele voorraadkast groeit zo hard als die met thee: een blikje van een reis, drie samples uit een bestelling, een cadeau waarvan je het etiket niet kunt lezen. Een half jaar later weet niemand meer welke daarvan de openbaring was.
Leg eerst de thee zelf vast
Eén regel per thee: soort (groen, wit, oolong, zwart, pu-erh…), producent of winkel, herkomst, en de pluk als het etiket die noemt: de lente- en de herfstpluk van dezelfde tuin kunnen smaken als twee totaal verschillende thees. Ook hoelang de thee al ligt telt mee, zeker in de uitersten: groene thee zakt binnen maanden in, terwijl goede pu-erh na tien jaar pas op gang komt. In het theedagboek van Crumble (een gratis uitbreiding) staan je blaadjes op een plank. Het geplande Crumble Plus, dat nog niet te koop is, moet die details later uit een scan van de verpakking halen.
Wat noteer je per theesoort?
De assen waarop je beoordeelt blijven voor elke thee gelijk; wat de moeite van het opschrijven waard is, verschuift per soort:
- Groen: de watertemperatuur is het hele verhaal; noteer die elke sessie, want 70 °C en 85 °C leveren twee verschillende thees op uit hetzelfde blad.
- Zwart: pluk en herkomst doen het zware werk; schrijf erbij of je hem puur dronk, want melk verandert body en wrangheid volledig.
- Oolong: de mate van branding en het verloop over de opgietsels; wanneer de sessie piekte, zegt meer dan welk los cijfer ook.
- Pu-erh: sheng of shou, plus leeftijd; dit zijn de thees waarvoor het jaarlijkse herproeven is uitgevonden.
De voorraadhelft van je dagboek verdient zichzelf hier terug: omdat groene thee inzakt terwijl pu-erh alleen maar beter wordt, is een plank met datums meteen een drink-dit-eerst-lijst. Werk de verse groene thee weg en laat de koeken slapen.
Op welke zes assen beoordeel je thee?
- Zoetheid: van fijn en ingehouden (witte thee) tot moutig en honingachtig (zwarte thee uit Yunnan).
- Wrangheid: de droge grip op je tong; met mate geeft het ruggengraat, daarboven is het vooral straf.
- Body: van waterig licht tot bouillondik; gerijpte en gebrande thees klimmen hier omhoog.
- Geur: orchidee-oolongs, rokerige lapsang, steenvruchten in een Darjeeling; de helft van thee zit in je neus.
- Umami: de hartige diepte van in de schaduw gegroeide Japanse thee; waar gyokuro het helemaal van moet hebben.
- Nasmaak: de terugkerende zoetheid (hui gan) die de beste thees achterlaten.
Thee heeft één eigenaardigheid die geen enkele andere drank kent: dezelfde blaadjes veranderen per opgietsel. Beoordeel de sessie als geheel, en gebruik je vrije regel voor het verloop: "piekt bij de derde, mineraal vanaf de vijfde" is de meest thee-eigen notitie die je kunt maken.
Een uitgewerkt voorbeeld: één oolong, drie opgietsels
Stel, vanavond is het een op houtskool gebrande Tieguanyin, gongfu gezet. De vaste feiten staan al op de plank (oolong, de winkel waar hij vandaan komt, herfstpluk) dus hoeft je sessienotitie alleen vast te leggen wat er in het kopje gebeurde:
Vier zinnen, binnen een minuut geschreven, en ze doen alles wat een theenotitie moet doen: de zes assen krijgen één eerlijke set sessiecijfers (geur en nasmaak hoog, wrangheid laag), en de vrije tekst vangt het verloop. Sta je over een half jaar te twijfelen of je hem opnieuw bestelt, dan beantwoordt die notitie precies de vraag die het cijfer alleen niet kan beantwoorden.
Theehuizen tellen ook mee
Gongfu-bars, Japanse theekamers, dat ene café met een verrassend serieuze oolonglijst; die houd je in Crumble gratis bij, net als elke andere plek: beoordeel wat je dronk, zet de theehuizen waar je nog niet bent geweest op je Wishlist, en deel je vondsten via de kaart met je eigen kring. Op theebedevaart door Taiwan of Kyoto? Dan wordt het een reis met een eigen terugblik.
Hoe houd je een theedagboek vol?
- Kies één vaste manier van zetten. Noteer je standaard (bijvoorbeeld gongfu, 95 °C, korte opgietsels) één keer bij de thee op de plank; per sessie schrijf je alleen de afwijkingen op.
- De eerste sessie is de eerlijke. Beoordeel elke nieuwe thee één keer met je volle aandacht; de kopjes die je daarna dagelijks zet hoeven niet allemaal een eigen regel te krijgen.
- Noteer het water als het je verrast. Dezelfde thee, gezet met kraanwater op vakantie, kan zomaar twee punten zakken. Eén woord ("hotelwater") voorkomt later veel verwarring.
- Herproef gerijpte thee elk jaar. Eén gedateerde regel per jaar per pu-erhkoek is een time-lapse van zijn ontwikkeling, het mooiste geduldspel dat thee te bieden heeft.
Drie gewoontes die een theedagboek de das omdoen
- Elk opgietsel een cijfer geven. Een gongfu-sessie kan zomaar acht opgietsels duren; geef ze allemaal een cijfer en je dagboek wordt huiswerk. Eén sessiecijfer plus een zin over het verloop is de versie die je volgend jaar nog doet.
- Verlamd raken door vakjargon. Je hoeft "hui gan" niet te kennen om terugkerende zoetheid op te merken: "wordt zoeter nadat ik heb doorgeslikt" is precies dezelfde waarneming. Schrijf op wat je proeft in je eigen woorden; de termen komen vanzelf.
- Schuldgevoel over achterstand. Een maand aan sessies gemist? Reconstrueer ze niet uit je geheugen. Leg de pot van vanavond vast en ga door: een dagboek met gaten wint het altijd van een dagboek dat je hebt opgegeven.
Geen van deze valkuilen is typisch voor thee; ze slopen eetlogboeken en wijnnotities net zo goed, en daarom komt onze gids over eetdagboek-apps steeds op dezelfde test uit: wát je ook bijhoudt, de gewoonte overleeft alleen als het vastleggen minder tijd kost dan het zetten zelf.
De rest van de plank
Ditzelfde model werkt net zo goed voor matcha (met een eigen gids, daar verloopt het anders), specialty coffee, wijn, whisky en bier. Eén app voor alles wat je zet en inschenkt, allemaal gratis; een AI-scan van het etiket staat gepland voor Crumble Plus, dat nog niet te koop is. Wil je eerst andere opties zien, dan vergelijkt onze gids over de beste thee-apps het veld, en kom je van Steepster, lees dan Steepster-alternatieven.
Begin vandaag met je theedagboek
Zet de thee van vanavond als eerste op je plank en schrijf na de sessie één zin op. Meer is het niet, en over een half jaar weet je precies welke blaadjes je opnieuw moet bestellen.
Veelgestelde vragen
Hoeveel tijd kost een theedagboek bijhouden?
Minder dan het zetten zelf. Een nieuwe thee zet je één keer op de plank, en daarna kost een sessie zes cijfers en een paar zinnen: ongeveer een minuut. De kopjes die je dagelijks zet hoeven niet allemaal een eigen regel te krijgen; beoordeel vooral de eerste sessie van een nieuwe thee met volle aandacht.
Is er een app voor proefnotities van thee?
Ja, de gratis thee-uitbreiding van Crumble houdt je blaadjes op een plank bij en koppelt elke sessie aan de juiste thee, met een smaakradar op zes assen die speciaal voor thee is gemaakt, wrangheid en umami inbegrepen. Een AI-scan van de verpakking die producent en stijl invult, staat gepland voor Crumble Plus, dat nog niet te koop is.
Hoe leg ik meerdere opgietsels van dezelfde thee vast?
Beoordeel de sessie, niet elk opgietsel apart, maar schrijf wel op hoe de thee bewoog: goede oolongs en pu-erhs veranderen over vijf of meer opgietsels van karakter, en "begint bloemig, wordt mineraal vanaf de vierde" is precies het soort zin dat het opschrijven waard is. Was één opgietsel de piek, zet er dan bij welke.
Hoe organiseer je thuis een theeproeverij?
Kies drie tot vijf thees, bij voorkeur van dezelfde soort of juist bewust verschillend, en zet ze met hetzelfde water, dezelfde hoeveelheid blad en dezelfde trektijd, zodat alleen de thee verschilt. Proef ze naast elkaar en geef ze allemaal cijfers op dezelfde assen, zoals zoetheid, wrangheid, body en geur. Leg je die notities vast in je theedagboek, dan staat de winnaar een jaar later nog op je plank.
Wat betekent wrangheid bij thee?
Dat droge, samentrekkende gevoel op je tong: het komt van tannines, dezelfde familie die rode wijn zijn structuur geeft. Een beetje geeft thee ruggengraat; te veel betekent meestal dat het water te heet was of de thee te lang heeft getrokken. Wrangheid los van bitterheid bijhouden is precies wat theenotities scherp maakt.
Hoe lang blijft losse thee goed?
Dat verschilt zo sterk per soort dat het de reden is om een datum bij je voorraad te noteren. Groene en witte thee wil je binnen ongeveer een jaar op hebben, oolong en zwarte thee zijn een stuk geduldiger, en goede pu-erh wordt met de jaren juist beter. Een plank met aankoopdatums vertelt je in één oogopslag wat je deze maand moet drinken en wat je gerust kunt laten liggen.