Thee bijhouden: blaadjes, opgietsels en proefnotities

Bijgewerkt op 2 juli 2026 · door het team van Crumble

Een theedagboek bestaat uit twee helften: de blaadjes die je in huis hebt en de sessies die je ervan zet — met cijfers die zo consequent zijn dat een lente-Long Jing en een gerijpte sheng pu-erh in hetzelfde systeem passen. Geen enkele voorraadkast groeit zo hard als die met thee: een blikje van een reis, drie samples uit een bestelling, een cadeau waarvan je het etiket niet kunt lezen. Een half jaar later weet niemand meer welke daarvan de openbaring was.

Leg eerst de thee zelf vast

Eén regel per thee: soort (groen, wit, oolong, zwart, pu-erh…), producent of winkel, herkomst, en de pluk als het etiket die noemt — de lente- en de herfstpluk van dezelfde tuin kunnen smaken als twee totaal verschillende thees. Ook hoelang de thee al ligt telt mee, zeker in de uitersten: groene thee zakt binnen maanden in, terwijl goede pu-erh na tien jaar pas op gang komt. In het theedagboek van Crumble (een gratis uitbreiding) staan je blaadjes op een plank, en met Crumble Plus vult een scan van de verpakking de details voor je in.

Wat je per theesoort noteert

De assen waarop je beoordeelt blijven voor elke thee gelijk; wat de moeite van het opschrijven waard is, verschuift per soort:

• Groen — de watertemperatuur is het hele verhaal; noteer die elke sessie, want 70 °C en 85 °C leveren twee verschillende thees op uit hetzelfde blad.
• Zwart — pluk en herkomst doen het zware werk; schrijf erbij of je hem puur dronk, want melk verandert body en wrangheid volledig.
• Oolong — de mate van branding en het verloop over de opgietsels; wanneer de sessie piekte, zegt meer dan welk los cijfer ook.
• Pu-erh — sheng of shou, plus leeftijd; dit zijn de thees waarvoor het jaarlijkse herproeven is uitgevonden.

De voorraadhelft van je dagboek verdient zichzelf hier terug: omdat groene thee inzakt terwijl pu-erh alleen maar beter wordt, is een plank met datums meteen een drink-dit-eerst-lijst — werk de verse groene thee weg en laat de koeken slapen.

Beoordeel sessies op de zes assen van thee

• Zoetheid — van fijn en ingehouden (witte thee) tot moutig en honingachtig (zwarte thee uit Yunnan).
• Wrangheid — de droge grip op je tong; met mate geeft het ruggengraat, daarboven is het vooral straf.
• Body — van waterig licht tot bouillondik; gerijpte en gebrande thees klimmen hier omhoog.
• Geur — orchidee-oolongs, rokerige lapsang, steenvruchten in een Darjeeling; de helft van thee zit in je neus.
• Umami — de hartige diepte van in de schaduw gegroeide Japanse thee; waar gyokuro het helemaal van moet hebben.
• Nasmaak — de terugkerende zoetheid (hui gan) die de beste thees achterlaten.

Thee heeft één eigenaardigheid die geen enkele andere drank kent: dezelfde blaadjes veranderen per opgietsel. Beoordeel de sessie als geheel, en gebruik je vrije regel voor het verloop — "piekt bij de derde, mineraal vanaf de vijfde" is de meest thee-eigen notitie die je kunt maken.

Een uitgewerkt voorbeeld: één oolong, drie opgietsels

Stel, vanavond is het een op houtskool gebrande Tieguanyin, gongfu gezet. De vaste feiten staan al op de plank — oolong, de winkel waar hij vandaan komt, herfstpluk — dus hoeft je sessienotitie alleen vast te leggen wat er in het kopje gebeurde:

"Eerste opgietsel: branding voorop, body gemiddeld, zoetheid houdt zich schuil. Het tweede is de piek — de orchidee duwt door het geroosterde heen en de nasmaak wordt honingachtig en lang. Het derde is dunner maar schoner; aan de randen komt eindelijk wat wrangheid opzetten. Sessie beoordeeld op het tweede opgietsel."

Vier zinnen, binnen een minuut geschreven, en ze doen alles wat een theenotitie moet doen: de zes assen krijgen één eerlijke set sessiecijfers (geur en nasmaak hoog, wrangheid laag), en de vrije tekst vangt het verloop. Sta je over een half jaar te twijfelen of je hem opnieuw bestelt, dan beantwoordt die notitie precies de vraag die het cijfer alleen niet kan beantwoorden.

Theehuizen tellen ook mee

Gongfu-bars, Japanse theekamers, dat ene café met een verrassend serieuze oolonglijst — die houd je in Crumble gratis bij, net als elke andere plek: beoordeel wat je dronk, zet de theehuizen waar je nog niet bent geweest op je Wishlist, en deel je vondsten via de kaart met je eigen kring. Op theebedevaart door Taiwan of Kyoto? Dan wordt het een reis met een eigen terugblik.

Begin je theedagboek

Gewoontes waarmee je een theedagboek volhoudt

• Kies één vaste manier van zetten. Noteer je standaard (bijvoorbeeld gongfu, 95 °C, korte opgietsels) één keer bij de thee op de plank; per sessie schrijf je alleen de afwijkingen op.
• De eerste sessie is de eerlijke. Beoordeel elke nieuwe thee één keer met je volle aandacht; de kopjes die je daarna dagelijks zet hoeven niet allemaal een eigen regel te krijgen.
• Noteer het water als het je verrast. Dezelfde thee, gezet met kraanwater op vakantie, kan zomaar twee punten zakken. Eén woord ("hotelwater") voorkomt later veel verwarring.
• Herproef gerijpte thee elk jaar. Eén gedateerde regel per jaar per pu-erhkoek is een time-lapse van zijn ontwikkeling — het mooiste geduldspel dat thee te bieden heeft.

Drie gewoontes die een theedagboek de das omdoen

• Elk opgietsel een cijfer geven. Een gongfu-sessie kan zomaar acht opgietsels duren; geef ze allemaal een cijfer en je dagboek wordt huiswerk. Eén sessiecijfer plus een zin over het verloop is de versie die je volgend jaar nog doet.
• Verlamd raken door vakjargon. Je hoeft "hui gan" niet te kennen om terugkerende zoetheid op te merken — "wordt zoeter nadat ik heb doorgeslikt" is precies dezelfde waarneming. Schrijf op wat je proeft in je eigen woorden; de termen komen vanzelf.
• Schuldgevoel over achterstand. Een maand aan sessies gemist? Reconstrueer ze niet uit je geheugen. Leg de pot van vanavond vast en ga door — een dagboek met gaten wint het altijd van een dagboek dat je hebt opgegeven.

Geen van deze valkuilen is typisch voor thee — ze slopen eetlogboeken en wijnnotities net zo goed, en daarom komt onze gids over eetdagboek-apps steeds op dezelfde test uit: wát je ook bijhoudt, de gewoonte overleeft alleen als het vastleggen minder tijd kost dan het zetten zelf.

De rest van de plank

Ditzelfde model werkt net zo goed voor matcha (met een eigen gids — daar verloopt het anders), specialty coffee, wijn, whisky en bier. Eén app voor alles wat je zet en inschenkt, allemaal gratis — Crumble Plus voegt daar de AI-scan van het etiket aan toe.

Veelgestelde vragen